Selección Galega

O próximo venres a Selección Galega de fútbol enfróntase a Venezuela. É o primeiro partido que xoga despois dun longo paréntese de oito anos. Hai que lembrar que a Selección Galega de fútbol nacera nos anos vinte do século pasado para participar na Copa Príncipe de Asturias, un campionato interrexional do que Galicia foi subcampiona na tempada 1922/23. Nos anos trinta aínda celebrou algún amigable, pero desapareceu coma tódalas seleccións semellantes co estalido da Guerra Civil e a instauración do franquismo.

O seu rexurdimento produciuse no 2005, co goberno bipartito, cando o BNG, responsable de Cultura da Xunta, recuperou a antiga iniciativa. Así, o 29 de decembro dese ano, en Santiago, reapareceu a Selección Galega, fronte a Uruguai, nun partido histórico que Galicia gañou por 3-2. No 2006 enfrontaríase a Ecuador (1-1), no 2007 a Camerún (1-1) e no 2008 a Irán (3-2). Despois, a retirada de apoio económico por parte do goberno de Feijóo fixo naufragar o proxecto. Pero agora da man da Federación Galega parece que emerxe de novo. Ogallá se consolide.

 Estiven repasando a lista de convocados para este partido e paréceme que Galicia ten unha selección notable, capaz de competir con calquera outra, incluídas as seleccións autonómicas. Porque o certo é que, aínda recoñecendo o atractivo dos partidos contra seleccións estranxeiras, moitos desfrutaríamos máis vendo xogar a Galicia contra Cataluña, o País Vasco, Andalucía, Asturias,… 

 Cando eu era neno todos sabiamos a aliñación da Selección Galega: Pazos na portería; Cortizo, Santamaría e Reija na defensa; Martín Esperanza e Pais na media; Ufarte, Amancio, Marcelino, Suárez e Pepe na dianteira. Pazos, de Cambados, fora porteiro do Atlético de Madrid e xogaba no Elche. Cortizo, de Ribadavia, era o defensa dereito do Zaragoza. Santamaría, central do Real Madrid, nacera no Uruguai, pero os pais eran de Ribadavia, e por esa razón permitíraselle xogar na Selección Española despois de ser internacional con Uruguay. Reija, de Lugo, era o defensa esquerdo do Zaragoza e un dos campións de Europa con España no 64. Martín Esperanza, de Verín, xogaba de medio no Pontevedra do “Hai que roelo”; e Pais, de Padrón, xogaba no Zaragoza. A dianteira era practicamente a da Selección Española. Todo o mundo se lembra de Ufarte, do Atlético de Madrid; de Amancio, do Real Madrid, o xogador galego máis mítico xunto con Suárez; de Marcelino, dianteiro centro do Zaragoza, autor do famoso gol a Rusia na final do 64, e de Suárez, do Inter, o único español que gañou un Balón de Ouro. Pero quen máis sorprendía na aliñación era Pepe, a quen poucos coñecían. Era un fillo de galegos de Verín que nacera no Brasil e que xogaba no Santos e na Selección Brasileira como compañeiro de Pelé. Falaba Pepe nunha entrevista dun partido Santos-Botafogo, no ano 59, na Coruña, nun Teresa Herrera: dun lado Pelé e Pepe, do outro Didí e Garrincha; fora un partido memorable que gañara o Santos por 4-1, con tres goles de Pepe e un de Pelé; pero na memoria de Pepe quedara, sobre todo, que un gran número de familiares e de xente de Verín fora ó partido para coñecelo: debeu ser aí cando foi seleccionado por Galicia…

 Como é sabido, aquela selección ideal, a mellor da historia de Galicia, nunca xogou ningún partido; pero mantense viva na memoria e sempre venceu nas imaxinadas confrontacións coas seleccións do resto de España... O venres estarei atento ó partido con Venezuela, e desfrutarei se resulta un éxito e Galicia trunfa. Pero lembrarei algo que escribía Proust, relativo ó inútil que resulta buscar nas cousas reais o encanto das soñadas... Por iso a oda está diante do drama.

Artigo publicado no diario La Región o domingo 15 de maio do 2016

O Santos gañador do Teresa Herrera de 1959. Pepe, xunto a Pelé, é ó segundo pola esquerda na fila dianteira, 

Nubes

Viaxaba no meu coche de Vigo ó Carballiño. Era a tardiña. E pensei nun verso de Proust: «Xa está o monte sombrío, pero azul sigue o ceo». Porque o verso definía á perfección a luz daquela hora. Era esa hora na que o sol vai declinando  e apenas ilumina o cume das montañas; a mellor para contemplar o espectáculo das nubes no ceo, un dos máis fermosos que nos brinda a natureza. O coche, ademais, constitúe un espazo ideal para desfrutar dese espectáculo; posúe unha maxia semellante á da sala de cine, onde un, sentado nunha cómoda butaca, con música de fondo e inmune ás inclemencias do exterior, vai vendo como pasa unha película. E a película que pasaban no ceo esa tarde foi marabillosa: formas fantásticas e luminosas, púrpuras incandescencias, escuras tebras, castelos inexpugnables, illas voantes… Puro arte.

Non obstante, para a maioría dos autores natureza e arte parecen ser categorías excluíntes, a pesar de que un dos conceptos máis clásicos de arte foi consideralo como unha imitación da natureza. Tal maioría considera que a natureza estaría representada polo natural, mentres o arte formaría parte do artificial, con orixe e proceso exclusivamente humano. Pero cada vez son máis os que consideran que carece de sentido separar o humano do natural, os que ven o arte como unha parte máis da natureza, e á natureza en xeral como creadora de arte. Tolstoi dicía que o arte era aquel medio de comunicación entre homes capaz de transmitir sentimentos e emocións. E a min gústame moito esa definición, pero quitaría o de “entre homes”, porque a natureza tamén nos transmite sentimentos e emocións: a contemplación do mar, a das montañas, a das flores; o son do vento, o murmullo da chuvia; mirar para o ceo, ver as nubes pasar... Si, na natureza podemos descubrir unha chea de obras de arte que non foron perfeccionadas polos homes. Por iso resulta tan frecuente atopar persoas con gran sensibilidade artística no mundo rural, aínda que nunca pisaran un museo; unha  consecuencia directa do seu contacto íntimo coa natureza.

As nubes sempre exerceron un importante magnetismo sobre os homes, o que as converteu en obxecto artístico de primeira categoría. E sobre as razóns dese magnetismo indagaba Azorín nun dos cadros literarios de Castilla (1912): «Las nubes son –como el mar- siempre varias y siempre las mismas. Sentimos mirándolas cómo nuestro ser y todas las cosas corren hacia la nada, en tanto ellas –tan fugitivas- permanecen eternas […]. Las nubes nos ofrecen el espectáculo de la vida. La existencia, ¿qué es sino un juego de nubes?»; «Las nubes son una imagen del Tiempo». E Borges escribiría setenta anos máis tarde: «No habrá una sóla cosa que no sea una nube […]. Somos los que se van. La numerosa nube que se deshace en el poniente es nuestra imagen»… Si, queridos amigos; sentarse e ver pasar as nubes, observar como, grandes e pequenas, brillantes e escuras, nun instante se forman e nun instante desaparecen: que exercicio máis recomendable para todos, especialmente para os cobizosos, para os triunfadores, para os que agora soñan con exercer algún tipo de poder sobre os demais…

Pero, por encima de todo, as nubes son fermosas, e, en consecuencia, dignas de ser amadas… Cando ó enigmático estranxeiro de Baudelaire, que non tiña pai, nin nai, nin irmáns, nin amigos, nin patria, lle preguntaron que era o que máis amaba, el respondeu: «¡Amo as nubes…, as nubes que pasan… ó lonxe… as marabillosas nubes!».

Artigo publicado no diario La Región o sábado 2 de maio do 2015

Fotografía de http://www.galiciaenfotos.com/orense-skyline/

Cemiterio mariño

«Todo o que vive sae das augas a instancias do sol, e retorna a elas cando cae a noite», escribía Carl Jung, pai do psicoanálise xunto con Freud; porque o mar representa tanto a natureza primixenia como o lugar da última chegada. A propia visión da vida coma unha viaxe polo mar da existencia fixo que o relato dos viaxeiros marítimos ocupe un lugar privilexiado nas fontes fabularias da literatura occidental: os Argonautas, Ulises, A Eneida...E a utilización do mar como metáfora da morte resulta moi común: «Nuestras vidas son los ríos/ que van a dar en la mar,/ que es el morir…». Pero hai momentos nos que a realidade supera á ficción, como pasou coas torres xemelgas. Agora, á metáfora existencial dos filósofos e ós doces naufraxios dos poetas oponse a crúa realidade de miles de afogados en circunstancias das que non somos inocentes.

As noticias sobre inmigrantes mortos na travesía do Mediterráneo non cesan: multiplícanse. Só na última semana pereceron máis de mil persoas, cerca da terceira parte do total de vítimas do ano pasado, ano que xa marcara un máximo desta funesta estatística. Todos afogaron tratando de chegar a Europa, fuxindo da fame, da violencia, ou de ámbalas dúas cousas, nunha precaria e temeraria viaxe pagada a prezo de cruceiro de luxo á mafia correspondente. Pero aquí preferimos mirar para outro lado. Bastante temos coa crise, escoito dicir, coma se fosen cousas comparables. E pasa que o cidadán occidental xa se transformou no consumidor occidental, e iso a pesar das advertencias de M. Proust, que vía na burguesía unha camorra de consumidores, e W. Benjamin, que identificaba ó consumidor puro co explotador puro. 

O Mediterráneo sempre fora visto como berce de civilización e mar de culturas, porque na súa cunca se desenvolveran algunhas das máis gloriosas: a exipcia, a helénica, a romana, a otomana. Pero desde hai un cuarto de século o Mediterráneo converteuse nun gran cemiterio, símbolo da barbarie, comunmente ignorada, dos tempos que vivimos. A opinión pública repártese entre os que pensan que o que teñen que facer os inmigrantes é quedar nos seus países, pensamento moi común ata nos que foron emigrantes, e os que coidan que é un problema que deben resolver as autoridades, pero sen ningún tipo de custo para eles. Un xeito de razoar, este último, que non se diferencia en absoluto do daqueles ricos que pensan que a súa riqueza nada ten que ver co estado de pobreza de moita xente. Pero calquera que pense sabe que a clave desta traxedia, e de moitas outras, está nas grandes desigualdades que xera esta sociedade, que, sendo rica, mantén a millóns de persoas na pobreza máis absoluta.

Esta semana entregouse o Cervantes a Juan Goytisolo, apátrida por convicción, veterano observador da realidade española desde o sur do Estreito e cultivador das metáforas da migración. E deste mundo teoricamente globalizado, sorpréndelle a Goytisolo como as cegoñas, cos niños de inverno en África, poden emigrar sen problemas á Fortaleza Europea, cruzando fronteiras cunha liberdade semellante á das mercancías e os capitais,  mentres se lle impiden os mesmos desprazamentos ás persoas.

O monótono rum rum do motor da embarcación que avanza na noite acaba sumindo no mundo dos soños a un inmigrante. Vese chegando a unha fermosa praia e saíndo das augas que apenas lle cobren os xeonllos; logo, sortea aduanas e postos de policía coa lixeireza do antílope, sen que ninguén se fixe nel; xa ve ós familiares que o esperan ás portas do Paraíso. De repente, un cano estoupa ó seu paso e sae un océano de auga  que o vai afogando e afogando e afogando…

Artigo publicado no diario La Región o venres día 24 de abril do 2015.