domingo, 20 de diciembre de 2015

Solsticio


Historicamente, poucas actividades humanas teñen resultado máis productivas cá observación do ceo, tanto no que se refire ós coñecementos científicos coma ás creacións artísticas. Non obstante, hoxe en día, a xente raramente contempla o ceo de forma directa; se acaso, prefire velo nas fotografías que cada día expoñen nos telexornais cando dan o tempo. Incluso teño comprobado como a maioría dos adolescentes son incapaces de indicar por onde sae o Sol na súa vila ou na súa cidade; bastantes din que polo leste, si, pero logo case ningún acerta a situar ese punto cardinal no horizonte, e menos os outros tres. Por todo iso, non estraña o sorprendidos que quedan moitos cando se lles di que o Sol non sae sempre polo mesmo sitio.
Porque, en efecto, o Sol, debido á inclinación do eixe da Terra, só sae exactamente polo leste, o mesmo que só se pon exactamente polo oeste, nos dous días dos equinoccios, cando a noite e o día son iguais. Despois do de outono (21 de setembro aprox.), como sabemos, os días van minguando e o Sol vai saíndo cada vez un pouquiño máis ó sur, segundo vai declinando. Pero a declinación diaria non é constante e vai diminuíndo segundo se aproxima ó seu valor máximo, circunstancia que sucede arredor do 21 de decembro, na que o Sol semella estar detido durante uns días, de aí o nome deste punto: “solsticio”, do latín solstitium ‘sol quieto’, chamado neste caso de inverno, que coincide co día máis curto do ano. O mesmo, pero á inversa, sucede despois do equinoccio de primavera (21 de marzo aprox.), cando os días van aumentando e o Sol vai nacendo cada vez máis ó norte, ata que alcanza outro punto de detención e de máxima declinación no denominado solsticio de verán, arredor do 21 de xuño, no día máis longo do ano.
Durante bastante tempo eu non comprendía ben como o nacemento de Xesús se conmemoraba nas profundidades do inverno; parecíame daquela máis lóxico que para tal celebración se houbera escollido a primavera, que era cando renacía a vida na natureza.  Só cando lin cousas de mitoloxía comparada comprendín a razón de tal escolla, e como iso tiña moito que ver co simbolismo do solsticio de inverno. Porque un dos relatos máis comúns nas diferentes mitoloxías ensina unha verdade fundamental: que a vida necesita da morte, e que sen morte non pode haber nacemento. Xa o sabían as sociedades cazadoras, que a esencia da vida consistía en matar e devorar a outros animais; e de aí a cantidade de rituais de sacrificio e expiación con animais. Logo, coa chegada da agricultura cambiaron as historias: a planta morría e da semente enterrada volvía a nacer a vida. E o cristianismo, que se encadra nas mitoloxías agrícolas, con bo ollo, recolleu este mito que  quedou escrito no relato evanxélico do gran de trigo, cando di que se o gran morre na terra dará moito froito. E ese mesmo é o simbolismo do solsticio de inverno: o Sol, luz que é fonte de toda vida, morre para renacer. De aquí todas as mitoloxías cun deus morto e resucitado: Attis, Adonis, Gigamesh, Osiris…
O tempo  político aínda non alcanzou a categoría mítica e non se acomodou ós ciclos anuais polos que se rexe a nosa vida, pero este ano dáse en España a singularidade da coincidencia das eleccións co solsticio de inverno. E un pensa que á especial situación pola que pasamos tamén lle resultaría aplicable o relato mitolóxico. Ningún dos dous grandes partidos atendeu á metáfora do solsticio de inverno: que o verdadeiro renacemento, na forma de rexeneración democrática, só podía vir do soterramento e da morte das vellas prácticas… En consecuencia, somos moitos os que dubidamos do que resultará do alumeamento deste domingo.

Artigo publicado no diario La Región o sábado 19 de decembro do 2015